Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków

ul. Francuska 12 
40 - 015 Katowice

tel. (32) 253-77-98, (32) 256-48-58, (32) 253-77-88
fax wewnętrzny 13
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Godziny urzędowania:
poniedziałek 8:00 - 18:00,
wtorek - piątek 8:00 - 15:00

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach Delegatura w Bielsku-Białej

ul. Powstańców Śląskich 6 
43 - 300 Bielsko Biała 
tel./fax (33) 812-37-74 
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Godziny urzędowania:
poniedziałek, wtorek, czwartek, piątek 8:00 - 15:00,
środa 8:00 - 18:00

Wojewódzki Urząd Ochrony Zabytków w Katowicach Delegatura w Częstochowie

ul. Mirowska 8 
42 - 217 Częstochowa

tel./fax (34) 365-16-38 
Ten adres pocztowy jest chroniony przed spamowaniem. Aby go zobaczyć, konieczne jest włączenie w przeglądarce obsługi JavaScript.

Godziny urzędowania:
poniedziałek, środa, czwartek, piątek  8:00 - 15:00,
wtorek 8:00 - 18:00

Dodatkowe informacje

UWAGA ! informujemy, że opłatę skarbową od dnia 1 lipca 2015r.
należy wpłacać w kasie Urzędu Miasta Katowice przy ul. Pocztowej 5 lub na
NOWY RACHUNEK
URZĘDU MIASTA KATOWICE
nr  52 1020 2313 2672 0211 1111 1111

Opłatę skarbową za pełnomocnictwo do wniosków składanych w Delegaturze WUOZ w Częstochowie należy wpłacać na konto Urzędu Miasta Częstochowa na numer konta:
49 1050 1142 1000 0022 8000 2367

Ewidencja Zabytków Ruchomych Techniki

 

CEL I ZAKRES EWIDENCJI ZABYTKÓW TECHNIKI

(OPRACOWANIE – NARODOWY INSTYTUT DZIEDZICTWA, WARSZAWA 2011)

 

I. CEL I ZASADY EWIDENCJI ZABYTKÓW TECHNIKI

 Celem ewidencji zabytków techniki jest rozpoznanie istniejących zasobów zabytkowych i zebranie o nich istotnych informacji, które służyć będą jako punkt wyjścia do badań naukowych oraz umożliwią prowadzenie prawidłowej działalności konserwatorskiej. Poza tym, wobec zachodzącej degradacji obiektów - ewidencja stanowi często jedyny materialny ślad zabytku, który uległ zniszczeniu.

Przedmiotem ewidencji są zabytki techniki znajdujące się w miejscach pierwotnego użytkowania lub zdemontowane, lecz nie przeniesione do muzeów. Mogą one występować jako:

  1. zespoły przestrzenne (tj. budynki i budowle techniczne wraz z infrastrukturą). Np. kopalnie, huty, fabryki, młyny, stacje kolejowe, obiekty komunalne - gazownie, stacje filtrów, strażnice pożarnicze oraz pojedyncze obiekty budowlane (tj. budynki, budowle inżynierskie, w tym tzw. liniowe, jak rurociągi, przewody, linie i sieci energetyczne itp.);
  2. obiekty ruchome (tj. maszyny i urządzenia techniczne, narzędzia proste i złożone, instrumenty pomiarowe i laboratoryjne, środki transportu itp.).

Do opracowań ewidencyjnych służą wzory kart czterostronicowych formatu A4:

  1. „karta ewidencyjna zabytków architektury i budownictwa” - dla zabytków nieruchomych, wymienionych w punkcie „a”;
  2. „karta ewidencyjna zabytków ruchomych techniki” - dla zabytków ruchomych, wymienionych w punkcie „b”.

 

Specyfika dokumentacji wykazała potrzebę zastosowania zaproponowanego niegdyś wzoru karty techniki. Obecnie w myśl Rozporządzenia Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego z dnia 26 maja 2011 r. (Dz.U. RP Nr 113, poz. 661), odrębny wzór karty dla tego typu obiektów nie został określony. Niemniej ze względu na dotychczas wykonane ewidencje, jak również trudności wynikające z możliwości wypełnienia specyficznych danych - dokumentacji zabytków techniki - na karcie nieruchomej, postulujemy o utrzymanie dotychczasowego wzoru dokumentacji, mimo iż nie jest wymieniona w ww. rozporządzeniu.

 

II. DEFINICJE ZABYTKÓW TECHNIKI I KRYTERIA OCENY ICH WARTOŚCI ZABYTKOWEJ.

Definicję zabytku techniki określa ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami
(Dz.U. RP 2003 Nr 162, poz. 1568 z późn. zm.)

Definicja zabytku techniki: (Art. 6)

Ochronie i opiece podlegają, bez względu na stan zachowania:

NIERUCHOME ZABYTKI TECHNIKI będące obiektami techniki, a zwłaszcza kopalniami, hutami, elektrowniami i innymi zakładami przemysłowymi.

RUCHOME ZABYTKI TECHNIKI będące w szczególności: wytworami techniki, a zwłaszcza urządzeniami, środkami transportu oraz maszynami i narzędziami świadczącymi o kulturze materialnej, charakterystycznymi dla dawnych i nowych form gospodarki, dokumentującymi poziom nauki i rozwoju cywilizacyjnego,

KRYTERIA OCENY WARTOŚCI ZABYTKOWEJ OBIEKTU TECHNIKI

Uwzględniając podane uprzednio określenia zabytków techniki jako „zabytku” możemy wyróżnić następujące zasadnicze kryteria oceny ich wartości zabytkowej:

  1. Kryterium postępu technicznego - stosuje się do obiektów, w których, w określonym kontekście historycznym (tj. w danych warunkach, miejscu i czasie), zastosowano unikatowe rozwiązania konstrukcyjne lub technologiczne. Ta unikatowość może się odnosić zarówno do całego obiektu, jak i do jego poszczególnych elementów. Obiekty takie zasługują na miano „świadectw rozwoju technicznego”.

Świadectwami rozwoju technicznego będą także obiekty, w których dzięki modernizacji osiągnięto większą wydajność pracy, mierzoną zmniejszeniem zużycia energii, surowców lub czasu pracy. Świadectwem postępu technicznego może też być przystosowanie obiektu do innych niż pierwotnie funkcji, np. przez zmianę systemu energetycznego, wymianę maszyn, modernizację urządzeń technicznych, przekształcenie systemu transportu wewnętrznego zakładu itp.

  1. Kryterium metrykalne - uwzględnia czas powstania obiektu i jego późniejsze dzieje oraz dane dotyczące twórcy, inwestora lub producenta.
  2. Kryterium wartości artystycznej lub historycznej.
  3. Kryterium stopnia zachowania substancji oryginalnej w zabytkach techniki - odnosi się do:
  4. obiektów nie zmienionych od chwili powstania, zarówno co do zabudowy, jak i wyposażenia;
  5. obiektów zmodernizowanych, w których zachowało się pełne wyposażenie techniczne;
  6. obiektów z częściowo zachowanym wyposażeniem technicznym;
  7. obiektów bez wyposażenia technicznego.
  8. Kryterium rzadkości występowania obiektu (w skali światowej, krajowej, regionalnej, środowiskowej).
  9. Kryterium położenia obiektu (wynika z tego np. celowość jego ochrony in situ, możliwość wznowienia w pewnym zakresie procesów technologicznych lub adaptacji obiektu do innych, usługowych czy rekreacyjnych funkcji).

Poszczególne obiekty techniki mogą mieć cechy odpowiadające równocześnie kilku z podanych wyżej kryteriów, co podnosi ich znaczenie jako zabytków podlegających ochronie. Dokonując wyboru obiektów techniki do ochrony należy też brać pod uwagę ich wartość poznawczą, dydaktyczną, a niekiedy nawet reklamową.

 

III. USTALENIA OGÓLNE

Warunkiem prawidłowego sporządzenia ewidencji są czynności wstępne, polegające na:

  1. zapoznaniu się ze źródłami archiwalnymi (aktami hipotecznymi, koncesyjnymi, kronikami, dziennikami i inwentarzami zakładowymi), ikonograficznymi, kartograficznymi, dokumentacją techniczną i fotograficzną oraz z materiałami publikowanymi dotyczącymi przedmiotu;
  2. określeniu orientacyjnym cech zabytkowych kwalifikujących obiekt do ewidencji (na podstawie kryteriów podanych w rozdziale II).

W praktyce często okazuje się, że najbardziej przydatne jest kryterium metrykalne, a więc zebranie informacji o historii obiektu, czasie jego powstania oraz projektancie, inwestorze i producencie. Na ogół obiekty zasługujące na ewidencję posiadają akta hipoteczne i inwentarze wyposażenia, w których znajdują się te informacje. Istotne jest również określenie roli użytkowej obiektu w przeszłości i obecnie.

 

Przy braku danych metrykalnych uwzględnienie kryteriów wskazujących na postęp techniczny wymaga dobrej znajomości historii danej dziedziny techniki, ustalenia cech technicznych obiektu, jego miejsca i roli w szeregu technologicznym i typologicznym. Niezwykle istotne dla oceny wartości zabytkowej obiektu są wszelkie zmiany, jakie zaszły w trakcie jego eksploatacji. Na ogół bowiem obiekty techniki nie występują w postaci pierwotnej (wzorcowej), a kolejne modernizacje doprowadzają niekiedy do zupełnego zatarcia pierwotnych cech technicznych, układu funkcjonalnego i zdekompletowania poszczególnych elementów składowych. Dlatego należy zwrócić szczególną uwagę na zmiany konstrukcyjne, materiałowe oraz zmiany systemu energetyki. Przy obiektach nieruchomych istotne są zmiany układu przestrzennego zabudowy, zmiany gabarytów budowli, remonty wnętrz, które prowadziły do zmiany warunków pracy itp. Odnotować też należy wszelkie wymiany maszyn roboczych, modernizację urządzeń mechanicznych, przekształcenia w systemie transportu wewnątrz zakładu. Każda z tych zmian może mieć wartość dokumentalną (dokumentem może być poszczególny element obiektu technicznego, bądź też cały, ewolucyjnie ukształtowany obiekt).

 

Wniosek o ujęcie pojazdu w ewidencji

Zarządzenie wewnętrzne nr 9/2017 Śląskiego Wojewódzkiego Konserwatora Zabytków w Katowicach z dnia 9 czerwca 2017 roku w sprawie zasad włączania karty ewidencyjnej pojazdu do wojewódzkiej ewidencji zabytków ruchomych" - podstawa prawna: Ustawa o ochronie zabytków i opiece nad zabytkami z dn. 23.07.2003 r. art. 6 ust. 1 pkt 2 lit. d; art. 22 pkt 2, 3; art. 133 (t. j. Dz. U. z 2014 r., poz. 1446. z późn. zm.)

Strona Narodowego Instytutu Dziedzictwa zawierająca wzory kart ewidencyjnych oraz instrukcję opracowywania kart